![भविष्य-सुरक्षित-करा-–-शेअर-मार्केट-मध्ये-गुंतवा-1](https://marketmanthanmarathi.com/wp-content/uploads/2024/04/%E0%A4%AD%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E2%80%93-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%85%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%9F-%E0%A4%AE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%87-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B5%E0%A4%BE-1-1024x536.jpg)
Table of Contents
शेअर मार्केट समजणे का महत्वाचे आहे?
मित्रांनो, तुम्ही आर्थिक स्वातंत्र्याचा विचार करत असाल तर शेअर मार्केटात गुंतवणूक करणे हा एक चांगला पर्याय असू शकतो. पण कोणत्याही क्षेत्रात यशस्वी होण्यासाठी त्या क्षेत्राची माहिती असणे आवश्यक असते. तसंच शेअर मार्केटातही तेच लागू आहे. गुंतवणूक करण्यापूर्वी शेअर मार्केट कसा चालतो? त्याची मूलभूतं काय आहेत? हे समजून घेणे खूप महत्वाचे आहे.
या ब्लॉगच्या माध्यमातून मी तुमच्यासमोर शेअर मार्केटाची मूलभूतं मांडणार आहे. यामुळे तुम्हाला शेअर मार्केटात गुंतवणूक करण्यासाठी चांगली सुरुवात करता येईल.
स्टॉक म्हणजे काय?
शेअर मार्केट समजून घेण्यापूर्वी आपण “स्टॉक” (Stock) म्हणजे काय ते जाणून घेऊया. एखाद्या कंपनीच्या मालकी हक्काचे लहान तुकडे म्हणजेच स्टॉक. या प्रत्येक तुकड्याला “शेअर” असे म्हणतात. जसं आपण एखाद्या फ्लॅटमध्ये (Flat) रूम घेतो तसं एखाद्या कंपनीमध्येही आपण शेअरच्या रूपाने मालकी हक्क खरेदी करू शकतो
स्टॉक एक्सचेंज (Stock Exchange) ची भूमिका काय असते?
स्टॉक खरेदी-विक्री करण्यासाठी एक नियंत्रित बाजारपेठ असते. या बाजारपेठेला “स्टॉक एक्सचेंज” (Stock Exchange) असे म्हणतात. भारतामध्ये NSE (National Stock Exchange) आणि BSE (Bombay Stock Exchange) ही दोन प्रमुख स्टॉक एक्सचेंज आहेत. या ठिकाणी कंपन्या आपले स्टॉक विकतात आणि गुंतवणूकदार त्या खरेदी करतात.
शेअरची किंमत कशावर अवलंबून असते?
स्टॉकची किंमत ही मागणी आणि पुरवठा यावर अवलंबून असते. जस वाढती मागणी आणि कमी पुरवठा असेल तर किंमत वाढते आणि कमी मागणी आणि जास्त पुरवठा असेल तर किंमत कमी होते. याशिवाय कंपनीची आर्थिक स्थिती, उद्योगाची स्थिती, सरकारच्या धोरणांचा प्रभाव आणि जागतिक बाजारपेठ यासारख्या अनेक गोष्टी शेअरच्या किंमतीवर परिणाम करतात.
शेअर मार्केट निर्देशांक:
आतापर्यंत आपण स्टॉक आणि त्यांच्या किंमतीवर परिणाम करणाऱ्या घटकांबद्दल माहिती घेतली. पण संपूर्ण शेअर मार्केटाचा कसा चाल आहे हे कसे समजून घ्यायचे? तर यासाठी आपल्याला “शेअर मार्केट निर्देशांक” म्हणजेच स्टॉक मार्केट इंडिसेस (Stock Market Indices) ची आवश्यकता असते.
शेअर मार्केट निर्देशांक म्हणजे काय?
स्टॉक मार्केट इंडेक्स हा एक सांख्यिकीय आकडा आहे जो विशिष्ट क्षेत्रातील किंवा संपूर्ण बाजारातील निवडक स्टॉकच्या गतीवर मागोवा ठेवतो . हे निवडक स्टॉक त्या विशिष्ट क्षेत्राचे किंवा संपूर्ण बाजाराचे प्रतिनिधित्व करतात.
उदाहरणार्थ, भारतातील सर्वात प्रमुख निर्देशांक म्हणजे “सेन्सेक्स” (Sensex) आणि “निफ्टी” (Nifty). या निर्देशांकांमध्ये भारतातील सर्वात मोठ्या आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम 30 कंपन्यांचा समावेश असतो. या 30 कंपन्यांच्या सरासरी कामगिरीवरून सेन्सेक्स आणि निफ्टीची किंमत ठरते. त्यामुळे या निर्देशांकांच्या चढउतारावरून आपण संपूर्ण भारतीय शेअर मार्केटाची स्थिती समजू शकता.
निर्देशांक बाजार कामगिरी मोजण्यात कशी भूमिका बजावतात?
स्टॉक मार्केट इंडिसेस हे गुंतवणूकदारांना बाजाराची स्थिती समजून घेण्यासाठी आणि त्यांच्या गुंतवणूक निर्णयांमध्ये मदत करतात. निर्देशांकांच्या चढउतारावरून गुंतवणूकदार बाजाराची सकारात्मक) किंवा नकारात्मक स्थिती समजू शकतात. तसेच वेगवेगळ्या निर्देशांकांची तुलना करून गुंतवणूकदार कोणत्या क्षेत्रात गुंतवणूक करणे अधिक फायदेमंद ठरेल याचा अंदाज लावू शकतात.
मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization):
स्टॉक मार्केट इंडेक्सची किंमत निश्चित करताना “मार्केट कॅपिटलायझेशन” (Market Capitalization) हा एक महत्वाचा घटक असतो. मार्केट कॅपिटलायझेशन म्हणजे सूचीबद्ध असलेल्या कंपनीच्या सर्व जारी केलेल्या शेअर्सची एकूण बाजारपेठ किंमत होय. एखाद्या कंपनीच्या शेअरची किंमत आणि जारी केलेल्या शेअर्सची संख्या यांच्या गुणाकाराने मार्केट कॅपिटलायझेशनची किंमत निश्चित होते.
- सेन्सेक्स (Sensex): BSEचा प्रमुख निर्देशांक आहे. यामध्ये भारतातील सर्वात मोठ्या 30 कंपन्यांचा समावेश असतो. या कंपन्या भारताच्या विविध क्षेत्रातील आघाडीच्या असून त्यांच्या कामगिरीवरून भारतीय अर्थव्यवस्थेची स्थिती समजण्यास मदत होते.
- निफ्टी 50 (Nifty 50): NSEचा प्रमुख निर्देशांक आहे. यामध्येही भारतातील आघाडीच्या 50 कंपन्यांचा समावेश असतो. निफ्टी 50 हा सेन्सेक्सपेक्षा अधिक तरल मानला जातो कारण त्यामध्ये अधिक कंपन्यांचा समावेश असतो.
याशिवाय, वेगवेगळ्या क्षेत्रावर आधारित निर्देशांकही आहेत जसे कि:
- निफ्टी बँक (Nifty Bank): हा निर्देशांक भारतातील प्रमुख बँकिंग कंपन्यांचा प्रतिनिधी आहे.
- निफ्टी आयटी (Nifty IT): हा निर्देशांक भारतातील प्रमुख IT कंपन्यांचा प्रतिनिधी आहे.
- निफ्टी फार्मा (Nifty Pharma): हा निर्देशांक भारतातील प्रमुख फार्मा कंपन्यांचा प्रतिनिधी आहे.
- स्टॉकच्या मूलभूत गोष्टी
शेअरच्या किंमतीवर परिणाम करणारे घटक:
आधी आपण शेअर मार्केट निर्देशांकांवर परिणाम करणाऱ्या घटकांबद्दल माहिती घेतली होती. त्याचप्रमाणे एखाद्या विशिष्ट कंपनीच्या शेअरच्या किंमतीवरही अनेक घटक परिणाम करतात जसे कि:
- कंपनीची आर्थिक स्थिती : कंपनीची नफा-तोटा , विक्री , कर्ज इत्यादी आर्थिक अहवाल कंपनीच्या चांगल्या कामगिरीचे द्योतक असतात. गुंतवणूकदार यावरून कंपनीच्या भविष्याची दिशा समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.
- उद्योगाची स्थिती : ज्या क्षेत्रात कंपनी कार्यरत आहे त्या उद्योगाची स्थितीही शेअरच्या किंमतीवर परिणाम करते. उदाहरणार्थ, IT क्षेत्रात चांगली वाढ होत असल्यास त्या क्षेत्रातील कंपन्यांच्या शेअर्सची किंमत वाढण्याची शक्यता असते.
- मागणी आणि पुरवठा : एखाद्या कंपनीच्या शेअर्सची मागणी जास्त आणि पुरवठा कमी असेल तर त्यांची किंमत वाढते आणि मागणी कमी आणि पुरवठा जास्त असेल तर किंमत कमी होते.
नफा किंवा तोटाची गणना:
शेअर मार्केटात गुंतवणूक करून तुम्ही नफा किंवा तोटा कमवू शकता. शेअर विकताना मिळालेली किंमत आणि त्यांसाठी गुंतवणूक करताना केलेली किंमत यांच्यातील फरक तुमचा नफा किंवा तोटा ठरवतो. उदाहरणार्थ, तुम्ही ₹100 मध्ये एखाद्या कंपनीचा एक शेअर खरेदी केला आणि पुढे तो ₹120 मध्ये विकला तर तुमचा नफा ₹20 आहे. त्याचप्रमाणे विकताना मिळालेली किंमत कमी असेल तर तोटा होतो.
गुंतवणूक करताना संशोधन आणि धोरणाची महत्वाची भूमिका:
शेअर मार्केटात यशस्वी होण्यासाठी संशोधन आणि गुंतवणूक धोरणाची खूप महत्वाची भूमिका असते. कोणत्याही कंपनीमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी त्या कंपनीबद्दल सखोल संशोधन करणे आवश्यक आहे.
- कंपनीच्या आर्थिक विवरणपत्रांचा अभ्यास करा.
- कंपनीच्या व्यवस्थापनाची माहिती घ्या.
- कंपनीच्या भविष्यातील वाढीची क्षमता आणि इनोव्हेशन चा विचार करा.
- त्याच क्षेत्रातील इतर कंपन्यांच्या तुलनेत या कंपनीचे प्रदर्शन कसे आहे ते पहा.
तुमच्या जोखिम सहनशीलतेनुसार गुंतवणूक धोरण आखणेही आवश्यक आहे. दीर्घकालीन गुंतवणूक करण्याचा प्रयत्न करा आणि तुमची गुंतवणूक वेगवेगळ्या क्षेत्रात विभाजित) करा. अशाप्रकारे तुम्ही जोखीम कमी करू शकता.
बेसिक ॲनालिसिस टेकनिक:(Basic Analysis Techniques)
मूलभूत विश्लेषण ही एक अशी विश्लेषण पद्धत आहे जिथे एखाद्या कंपनीच्या दीर्घकालीन मूल्याचा) अंदाज लावण्याचा प्रयत्न केला जातो. या विश्लेषणात कंपनीच्या आर्थिक स्थिती, व्यवस्थापन, उद्योगाची स्थिती आणि भविष्यातील वाढीची क्षमता यासारख्या घटकांचा सखोल अभ्यास केला जातो.
शेअर विश्लेषणासाठी 5 मूलभूत निर्देशांक
मूलभूत विश्लेषण करताना अनेक घटक लक्षात घेतले जातात. मात्र, काही महत्वाचे मूलभूत निर्देशांक गुंतवणूकदारांना विश्लेषण करताना मार्गदर्शन करतात. पाच महत्वाचे मूलभूत निर्देशांक खालीलप्रमाणे आहेत:
- ईपीएस (EPS) – अर्निंग्स पर शेअर (Earnings Per Share): हे एक महत्वाचे गुणोत्तर आहे जे कंपनीने एखाद्या वर्षात प्रत्येक शेअरवर किती नफा कमावला हे दर्शवते. EPS जितका जास्त असेल तितके चांगले.
- पीई रेशो (P/E Ratio) – प्राइस टू अर्निंग्स रेशो (Price to Earnings Ratio): हे गुणोत्तर कंपनीच्या शेअरच्या किंमती आणि तिच्या EPS च्या तुलनेवर आधारित असते. P/E Ratio जितका कमी असेल तितके गुंतवणूकदारांसाठी आकर्षक असते.
- डेब्ट इक्विटी रेशो (Debt Equity Ratio): हा गुणोत्तर कंपनीच्या कर्ज आणि त्यांच्या मालमत्तेच्या प्रमाण दर्शवतो. हा गुणोत्तर कमी असणे चांगले मानले जाते कारण ते कमी कर्जाचे द्योतक आहे.
- रिटर्न ऑन इक्विटी (ROE) – Return on Equity: हे गुणोत्तर कंपनीने गुंतवणूकदारांच्या गुंतवणुकीवर किती परतावा दिला हे दर्शवते. ROE जितका जास्त असेल तितके गुंतवणूकदारांसाठी फायदेमंद असते.
- कंपनीचे व्यवस्थापन : एखाद्या कंपनीच्या यशात त्याच्या मजबूत आणि अनुभवी व्यवस्थापनाचा महत्वाचा वाटा असतो. म्हणून कंपनीच्या व्यवस्थापनाची माहिती आणि त्यांचा मागील ट्रॅक रेकॉर्ड चा विचार करणे आवश्यक आहे.
बेसिक ॲनालिसिस साधने :
आधी आपण मूलभूत विश्लेषणाची संकल्पना समजून घेतली. आता कंपनी विश्लेषण करताना उपयुक्त ठरणाऱ्या काही महत्वाच्या साधनांबद्दल जाणून घेऊया. ही साधने गुंतवणूकदारांना कंपनीची आर्थिक स्थिती, व्यवस्थापन आणि भविष्यातील क्षमता यांचे सखोल मूल्यमापन करण्यास मदत करतात.
1. आर्थिक विवरणपत्र : . Financial Statement:
- कंपनीच्या आर्थिक स्थितीचे विश्लेषण करण्यासाठी हे सर्वप्रथम आणि महत्वाचे साधन आहे.
- यामध्ये कंपनीच्या महत्त्वाच्या आर्थिक माहितीचा समावेश असतो जसे कि नफा-तोटा आणि रोख रेल्वे हिशेब .
2. गुणोत्तर:ratio
- आर्थिक विवरणपत्रातून मिळालेल्या आकडेवारीवर आधारित काही महत्वाचे गुणोत्तर (Ratios) गणित केले जातात.
- हे गुणोत्तर कंपनीच्या आर्थिक आरोग्य आणि कार्यक्षमतेचे मूल्यांकन करण्यासाठी उपयुक्त असतात.
- उदाहरणार्थ, EPS (Earnings Per Share), P/E Ratio (Price to Earning Ratio), Debt Equity Ratio, ROE (Return on Equity)सारखे गुणोत्तर महत्वाचे आहेत.
3. नफा विवरण):Profit Details):
- कंपनीने तिमाही किंवा दरवर्षी प्रकाशित केलेले नफा विवरण हे देखील विश्लेषणासाठी उपयुक्त असते.
- यामध्ये कंपनीच्या नफ्यामधील वाढ किंवा घट आणि त्यामागील कारणांची माहिती असते.
4. SEC Filings (American Securities and Exchange Commission Filings):
- अमेरिकेतील कंपन्यांसाठी SEC (Securities and Exchange Commission)कडे दाखल केलेल्या अर्जांमधून कंपनीच्या कार्यप्रणाली आणि भविष्यातील योजनांबद्दल महत्वाची माहिती मिळू शकते.
5. वृत्तपत्र आणि बाजारपेठेचा डाटा : Newspaper and Market Data:
- आर्थिक वृत्तपत्र आणि वेबसाइट्समधून) कंपनी आणि त्यांच्या क्षेत्राबाबत publicised केलेली बातमी विश्लेषणासाठी उपयुक्त ठरते.
- तसेच, स्टॉक मार्केटचा डाटा जसे कि किंमत चढउतारआणि ट्रेडिंग व्हॉल्यूम यांच्यावरूनही कंपनीच्या कामगिरीचा अंदाज लावता येतो.
6. आर्थिक निर्देशांक :Economic coordinates
- देशाची आर्थिक स्थिती समजून घेण्यासाठी आर्थिक निर्देशांक (Ratios) जसे कि GDP (Gross Domestic Product), inflation (Inflation) rate आणि interest rate (Interest Rate) यांचे विश्लेषण महत्वाचे असते.
- कारण देशाची आर्थिक स्थितीचा थेट परिणाम कंपन्यांच्या कामगिरीवर होत असतो.
7. उद्योग संशोधन industry modification
- ज्या क्षेत्रातील कंपनी कार्यरत आहे त्या उद्योगाची स्थिती, वाढीचा द दर आणि भविष्यातील संधी यांचे संशोधन करणे आवश्यक आहे.
- उद्योगाची चांगली स्थिती असेल तर त्या क्षेत्रातील कंपन्यांचीही कामगिरी चांगली राहण्याची शक्यता असते.
8. स्पर्धात्मक विश्लेषण :Competitive analysis
- कंपनीच्या मुख्य स्पर्धक कोण आहेत? त्यांच्या मजबूत आणि कमजोर बाजू कोणत्या आहेत? यांचे विश्लेषण करणे आवश्यक आहे.
- स्पर्धात्मक विश्लेषणामुळे बाजारात कंपनीची कोणती स्थिती आहे ते समजण्यास मदत होते.
9. व्यवस्थापन आणि नेतृत्व :Management and Leadership
- कंपनीच्या यशात त्याच्या मजबूत आणि अनुभवी व्यवस्थापनाचा आणि दूरदृष्टी असलेल्या नेतृत्वाचा महत्वाचा वाटा असतो.
- म्हणून कंपनीच्या व्यवस्थापनाची माहिती, त्यांचा मागील ट्रॅक रेकॉर्ड आणि कंपनी चालवण्याचा दृष्टीकोन यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
आपण काय शिकलो:
शेअर मार्केट हा गुंतवणूक करण्यासाठीचा एक चांगला पर्याय असू शकतो पण त्यासोबतच तो जोखीम देखील भरलेला आहे. मूलभूत विश्लेषणाचा वापर करून तुम्ही तुमच्या गुंतवणूकीची जोखीम कमी करू शकता आणि दीर्घकालीन फायदा मिळवू शकता. शेअर मार्केटात गुंतवणूक करण्यापूर्वी तुमच्या आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घेणेही फायदेमंद ठरेल.
(हा ब्लॉग केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे याला कुठलाही आर्थिक सल्ला मनू नये.)